[ 35 ] مقاله در بيان تدبير حفظ صحت و معرفت او محتاج به ترتيب مقدمه است و آن مقدمه اينست كه ابدان انسانى سريع التحلل است و اگر مددى از بدل مايتحلل و اصل بدن نشود در معرض فناست و مدتى كه مطلوبست باقى نماند و اگرچه مدت بقاى مطلوب كه حيوة طبيعى مىنامند آن نيز بر سبيل ندرت است چه از افراد انسانى قليلى را مدت حيات صد و بيست شود از هزار يكى معلوم نيست كه به اين رسد و اين نيز اگر مفاسد خارجى وارد نشود پس لابد است از بدل ما يتحللى كه ممد رطوبت غريزى كه مركب حرارت غريزى باشد تا بمدتى كه در افراد اكثرى نيست و اصل شود اين نيز بر تقدير عدم وقوع مفاسد خارجيست كه آن قتل و غرق و امثال اينست و هلاك مر حفظ حرارت و رطوبت غريزيست از نقصان و تعفن چه تمامى افعال كه احتياج به اوست در بقاى ابدان مثل جذب و دفع و امساك و هضم است و عنايت طبيب مصروف بمراعات حفظ او مىبايد چنانچه سابقا شمه مذكور شد كه نسبت رطوبت غريزى نسبت فتيله روغنين است و نسبت حرارت غريزى نسبت نار است كه به او فتيله مشتعل است چه هرگاه از روغن نقصان شود نقصان در ( اشتعال ) مىشود و اگر روغن تمام شود نار تمام فانى مىشود همچنين فناى رطوبت مستلزم فناى حرارت است كه آن موت طبيعت است و ببايد دانست كه تحقيق سخن درين مقام اينست كه رطوبت غريزى كه حرارت غريزى به او تمام قايم است او را دو نوع از آفات طارى مىشود و هريك ازين دو آفت را سببين از داخل بدنست و سببى از خارج بدن اما سبب داخلى آفتين حرارت غريزى بافراط كه سبب